Bewust Zijn als ondernemer: afstemmen op je kompas

Vol enthousiasme, passie en energie begin ik mijn Centrum voor Bewust Zijn. Niet gehinderd door een compleet overzicht van wat me allemaal te wachten staat en waar ik voor kom te staan spring ik enthousiast in een tot dan toe volkomen onbekende wereld van regels en vergunningen, leveranciers en architecten, contracten en tarieven, onderhoud en reparatie van vastgoed, PR en advertenties, onderhuur enzovoort enzovoort. Ik heb een drijfveer, een passie en het is ‘full speed ahead’ om daar vorm aan te geven.

Een paar maanden later word ik op een ochtend wakker en voel ik me alleen nog maar moe. Waar mijn passie gebleven is weet ik dan even niet meer. Waar is het misgegaan?

Dialoog duurzamer dan debat

Het valt me zowel in de politiek (landelijk en locaal), als pers op dat er zo weinig dialoog is. En ‘debat’ is vaak niet meer dan het heen en weer roepen van goed in het gehoor liggende one – liners. Als het maar lekker klinkt scoort het. Maar wat scoor je dan? En voor wie? En waarvoor? Debatteren om het debatteren: zodat je kunt laten zien dat je snedige opmerkingen kunt maken en de ander verbaal kunt aftroeven? Praatprogramma’s volg ik om die reden nog nauwelijks. Ik vind dat er bijna nooit sprake meer is van een gesprek waarbij vanuit interesse tijd en aandacht besteed wordt aan wat een ander vindt. De vragen volgen elkaar in hoog tempo op, op een antwoord wordt vaak helemaal niet in gegaan. Ik vind dat van weinig respect getuigen voor je gesprekspartner en als kijker vind ik het niet interessant.

Ik vind dialoog vele malen interessanter. Letterlijke betekenis is tweegesprek van dia= twee en logos= rede of woord. Verschil tussen debat en dialoog is dat debat eenrichtingsverkeer is; het poneren van je mening en schieten op de ander zodra daar een gelegenheid voor is. Luisteren is er niet bij. Bij een dialoog is luisteren juist essentieel. Je neemt dat wat de ander zegt in je op, weegt het met jouw eigen ideeën of mening, vraagt naar verduidelijking en zet daar jouw mening naast. De intentie bij een dialoog is veel meer het tweerichtingsverkeer, de interactie en in wezen datgene wat de gesprekspartners bindt in plaats van wat hen scheidt. Dialoog creëert verbinding, debat creëert afstand.

De snelheid van de huidige communicatie middelen maakt dat een dialoog aangaan moeilijker is. We raken zo gewend aan het posten van snelle reacties dat even tijd nemen om te luisteren naar de ander, en vervolgens stil te staan bij wat we er zelf nu echt van vinden ondergesneeuwd raakt.

Dialoog gaat uit van het principe dat er (minstens) twee zijn: twee gesprekspartners, twee meningen, twee alternatieven, twee oplossingen, misschien ook wel twee problemen? Door dialogen aan te gaan leer je openstaan voor alternatieve oplossingen, andere meningen en (voor jou) niet voor de hand liggende ideeën. Dat geeft ruimte aan samenwerking, onorthodoxe verbindingen en – oplossingen.

Het interessante aan het communicatie proces is, dat dialoog meer tijd lijkt te vragen: luisteren naar anderen, je inleven erover nadenken etc. Debatteren gaat veel sneller: de ene mening tegenover de andere; en hup de conclusie is al getrokken. Echter, aan het einde van een debat zijn welk de standpunten duidelijk, maar niet hoe nu verder. Bij en dialoog is de start langzamer maar je eindigt altijd met een erkenning van gezamenlijkheid.

We leven in een complexe wereld met complexe problemen. Kansen voor het oplossen van zowel wereldproblemen als die van ons land, en ook op gemeentelijk niveau liggen vooral in samenwerking, krachten bundelen, verbindingen zoeken. Focussen op dat wat ons bindt in plaats van waar we van elkaar verschillen. Als we ons blijven richten op wat ons scheidt van anderen baseren we ons op angst en is onze blik altijd op het verleden gericht. We zullen wel moeten samenwerken en kijken naar de gemeenschappelijke belangen. Ook dit geldt op alle niveaus.

Er zijn inmiddels tal van voorbeelden van particulieren, ondernemers en andere organisaties die actie ondernemen bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid. Daar waar overheden eindeloos praten en steggelen over exacte formuleringen in slotdocumenten van een klimaattop zijn er verschillende organisaties en bedrijven die gewoon de handen ineen slaan en beginnen vanuit een gezamenlijk besef dat er iets moet gebeuren.

Het zou goed zijn als politici zich meer los zouden maken van de waan van de dag retoriek en zich zouden richten op het gezamenlijke belang van duurzame oplossingen. Ik zou graag meer dialoog zien in de Tweede Kamer, en ook in alle praatprogramma’s. Meer tijd om echt te luisteren naar elkaar. Meer aandacht voor het gemeenschappelijk belang in plaats van partij, machts- of kiezersbelang. Goed nadenken over de consequenties van politieke beslissingen en hiervoor de verschillende kanten van de medaille belichten.

En de pers zou dan wat minder hijgerig op zoek moeten naar scoops maar de juiste kritische vragen stellen die de benodigde afstand en reflectie creëren.

Ik ben eerlijk gezegd bang dat de persoonlijke en partijbelangen en de oplages van kranten en tijdschriften daar dan toch net iets teveel de boventoon voor voeren. En dat is jammer want zo blijven we op de korte termijn denken en handelen.

Geven en ontvangen

In deze feestmaand is ‘geven en ontvangen’ een thema waar je niet om heen kunt. Hoe zit dat in communicatie eigenlijk met geven en ontvangen?

Als het goed is is communicatie tussen mensen een wederzijds proces van zenden en ontvangen. Wanneer je iemand iets te zeggen hebt zendt je, geef je dus iets, en als luisteraar ontvang je. Toch?

Ja, en ook niet helemaal. Want als zender vraag je ook van de ontvanger. Je maakt gebruik van de tijd en aandacht van de ander, vaak misschien wel ongevraagd. Je vraagt dus de beschikbaarheid, tijd ruimte en aandacht van de ander. Dat is eigenlijk nogal wat.

Ik vind het wel een boeiend gegeven om zo naar gesprekken te kijken: wie geeft wat, en wie ontvangt? En als je geeft, geef je dan eigenlijk echt of vraag je eerder? Als je uitgebreid verslag doet van hoe jouw ochtend verlopen is aan wie geef je dan? En is er nog wel sprake van ontvangen aan de andere kant? In hoeverre ben je je bewust van de weg die jouw woorden afleggen? En ben je je bewust van of je woorden daadwerkelijk aankomen aan de andere kant?

Woorden doen echt iets in de communicatie. Ik schreef al eerder over de kracht van het woord. Door een training die ik volgde is mijn aandacht nu veel meer bij het letterlijk effect van woorden.

Taal is het materiaal waarmee je communicatie construeert. Het is boeiend om het letterlijk als substantie tussen jou en de ander te zien. Tastbaar materiaal. Woord is klank en klank is energie, trilling van lucht, je zendt dus trilling van jou naar de ander. Als ontvanger kun je dat, met wat oefening ook voelen, fysiek ervaren. Je merkt dan dat woorden echt binnenkomen, en een plek moeten vinden. ‘Het landt nog niet’ is dan niet meer alleen een gezegde maar kun je letterlijk nemen. Ook een mooie die ik laatst hoorde: “Dit resoneert nog niet bij mij”. Volgens mij is dat letterlijk zo.

Het is boeiend om met dit gegeven communicatie eens nader te bekijken. Woorden zitten niet alleen in ons hoofd maar spelen een directe en tastbare rol in de communicatie. Wat als je er van uit gaat dat ieder woord een brokje energie is dat door de ander verteerd moet worden? Wat vraag je dan van een ander met een uitgebreid verhaal met veel woorden? Wat is het soortelijk gewicht van de woorden die je gebruikt? Dien jij je woorden op in licht verteerbare hapjes? Merk je dat woorden weleens onverteerbaar zijn? Laat jij een ander weleens proeven aan jou woorden of schep je op in grote hoeveelheden?

Wat vraag jij van een ander door jou verhaal te vertellen? Wat kun jij een ander geven door zijn of haar woorden te ontvangen?

Ik merk dat ik me door zo naar communicatie te kijken meer bewust wordt van de verteerbaarheid van mijn eigen woorden. Ik merk dat als ik er op die manier aandacht aan besteed ik dan mijn woorden zorgvuldiger kies, en vooral merk ik dat ik minder woorden ga gebruiken. Meer pauzes in het gesprek, ruimte voor de woorden om opgenomen te worden door de ander en verwerkt te worden.

Ook de woorden van anderen volg ik zo bewuster en steeds beter merk ik wat ze doen; waar ze binnenkomen, en of ze eigenlijk wel binnenkomen en ze voor mij behapbaar zijn.

Net als met eten merk ik dat ik soms te haastig ben en me dan ‘overeet’ aan mijn eigen verhaal, of dat van een ander. In beide gevallen bekomt me dat niet goed. Als ik zorgvuldiger het proces van het gesprek volg is het effect dat ik meer contact en verbinding met de ander ervaar; ik proef dan letterlijk beter wat ik opneem. Daar waar er storingen in de communicatie zijn ben ik mezelf beter bewust van wat mijn woorden ‘doen’ bij een ander en probeer ik mijn woorden in kleinere hoeveelheden op te dienen bij de ander.

Communicatie wordt dan weer een wederkerig proces van geven en ontvangen, een balans tussen zender en ontvanger.

Wikileaks bron voor nieuwe machts stromen

Hoe gaan wij om met informatie?

Eeuwenlang betekende het in bezit hebben van informatie tevens het bezit van macht. In totalitaire regimes werd en wordt de bevolking informatie onthouden, of wordt informatie bewust verdraait om zo invloed uit te oefenen. Totalitaire regimes hebben niet zelden de pers in handen. 

De katholieke kerk heeft eeuwenlang bewust gebruik van gemaakt van macht op basis van informatie door tot ver in de 20^e eeuw Latijn te gebruiken in de heilige mis. Gewone mensen waren niet geschoold in Latijn, daardoor werden de teksten in de heilige schrift iets wat maar in het bereik van enkelen was. Dat mystificeerde de heilige geschriften en plaatste de geestelijken op een voetstuk: zij alleen waren in staat de religieuze teksten te vertalen en interpreteren.

Nog verder terug in de tijd waren het de monniken en priesters die als een van de weinige groepen in de bevolking het schrift beheersten en daardoor kennis op konden doen en verspreiden. Zij ontdekten al snel dat het op selectieve wijze verspreiden of juist achterhouden van informatie hen macht gaf en daar is door de eeuwen heen ook volop gebruik van gemaakt. Dat allerlei kennis zwart op wit stond gaf er een zweem van belangrijkheid aan, zeker nadat tijdens de Verlichting sterk de nadruk kwam te liggen op (mentale) kennis, empirische bewijzen e.d.

Niet voor niets hebben we een gezegde: “Kennis is macht”.

Interessant is om te zien wat het effect van internet is op het omgaan met informatie en de macht van het in bezit hebben van informatie. Informatie is van iedereen, en de omvang van de beschikbare kennis groeit nog steeds in een duizelingwekkend tempo doordat het aantal gebruikers van internet groeit en daarmee de hoeveelheid informatie die on -  line wordt gezet. Een nieuw tijdperk is aangebroken waarin iedereen (met een computer en internet verbinding) in principe aangesloten is op alle beschikbare informatie ter wereld. Dit heeft niet te overziene implicaties op de bestaande machtsverhoudingen, op diplomatieke omgang, op communicatie stijlen en op de ontwikkeling van mensen.

Ik ben geïntrigeerd en gefascineerd door de betekenis van deze ontwikkeling voor de machtsverhoudingen in de wereld. De commentaren van politici over de recente onthullingen van Wikileaks laat zien dat de huidige machthebbers niet echt voorbereid zijn, noch inspelen op de veranderde stand van zaken. Men ‘betreurt’ het , het zou ‘schadelijk’ zijn voor het diplomatiek verkeer, doet zijn uiterste best ‘schade’ te beperken, uitgelekte informatie te beschermen, controle uit te oefenen (o.a. door pogingen om de site van Wikileaks te hacken). Het komt allemaal neer op – mijns inziens- wanhopige pogingen de status quo te willen handhaven. Dat is een doodlopende weg.

Ik denk dat de huidige wereld vraagt om een nieuwe stijl van leidinggeven en communiceren. Als je volledig tot je door laat dringen dat datgene wat jij zegt en doet in principe voor de hele wereld zichtbaar is of kan zijn geeft dat verantwoordelijkheid in je communicatie. Wil je als leider nog serieus genomen worden dan zul je op lange termijn wel authentiek moeten zijn en congruent (doen wat je zegt). Je kunt immers maar zo om de oren worden geslagen met een ‘slip of the tongue’ of gedrag dat niet beantwoord aan je (politieke) idealen. En je hebt geen enkele invloed op de verspreiding van informatie over jou zelf, datgene wat je zegt en je handelen. Zie ook de recente ophef over PVV politici.

Of jou onwelgevallige informatie wordt opeens bekend gemaakt. Dat is bijvoorbeeld het geval met de architectuur studente die ontdekte dat de Israëlitische regering Palestijnse dorpen figuurlijk en daarmee ook letterlijk van de kaart heeft geveegd http://nos.nl/artikel/199130-machtelozen-verdwijnen-letterlijk-van-de-kaart.html. Een schoolvoorbeeld van manipulatie met cijfers en informatie. De subjectiviteit en selectiviteit van omgaan met informatie is hier wel heel scherp blootgelegd.

De oude politiek van verdeel en heers op basis van schaars beschikbare informatie zou weleens ten dode opgeschreven kunnen raken. Machthebbers kunnen eenvoudig weg de informatie stromen niet meer reguleren laat staan controleren. Het verkeer op internet is eenvoudig te snel geworden, voor je het weet gaat een opmerking van jou via het web in een paar minuten de hele wereld over.

Dan kunnen landen andere landen niet meer klein houden, dan kan er geen macht om de macht meer uitgeoefend worden. Kaarten op tafel en met open vizier op basis van gelijkwaardigheid onderhandelen.

Een mooi ideaalbeeld, of zie ik dat te utopisch?

Als ik even doordenk resten mij vooral veel vragen:

Hoe kun je als individu je weg vinden in die oneindige berg aan informatie? Hoe stel je prioriteiten in het aanbod aan nieuws?

Wie selecteert en organiseert de informatie? En op basis van welke criteria? En welke belangen spelen mee? Kunnen we dat ook zichtbaar maken? Is de gemiddelde mens in staat om onafhankelijk en zelfstandig keuzes te maken uit de informatie? Of worden mensen er vooral gemakzuchtig van en nemen ze de eerst zichtbare of gemakkelijkst toegankelijke mening als eerste over?

Is de macht dan weer aan diegenen die op de slimste wijze informatie het makkelijkst en meest uitgebreid weten te verspreiden?

Vrijheid en Verantwoordelijkheid

In hoeverre neemt het kamerlid Lucassen eigenlijk zijn verantwoordelijkheid?

Ik volg de discussies niet helemaal op de letter maar ik als eenvoudige burger begrijp k een paar redelijk simpele feiten: Lucassen, een volksvertegenwoordiger, heeft strafbare feiten begaan waarvoor hij is veroordeeld, op een terrein waar hij nu als vertegenwoordiger van de samenleving voor verantwoordelijk is. En dat als lid van een partij die met name de directe en harde aanpak van overtreders sterk uitdraagt.

In hoeverre heeft hij een antwoord op de commotie die nu rondom hem is ontstaan vanwege geweldsincidenten? Ik lees in de krant dat hij er niet inhoudelijk op in gaat, slechts benoemd dat hij niet is veroordeeld. In het geval van grensoverschrijdend gedrag met zijn ondergeschikte geeft hij toe dat hij een grote fout gemaakt heeft. Maar ja daar is hij dan ook voor veroordeeld. Wat hij nu niet zegt m.b.t. vragen over geweld in zijn buurt is dat hij zich daar helemaal niet schuldig aan gemaakt heeft, dat hij zich in zijn omgeving inzet voor vrede en veiligheid. Daarmee is hij voor mij niet geloofwaardig en vind ik dat hij zijn verantwoordelijkheid niet neemt. Aan de ene kant zeggen dat je je inzet voor vrede en veiligheid (zie zij profiel op de site van de Tweede Kamer) en harde en directe aanpak van overtreders, aan de andere kant wat mij betreft geen bevredigend verhaal hebben over wat er nu eigenlijk in zijn eigen omgeving gebeurt is en wat zijn aandeel in het verhaal geweest s.
Aangifte wordt niet zomaar gedaan, los van of een aangifte uiteindelijk tot vervolging en veroordeling leidt is er iets aan de hand geweest.

Lucassen gaat daar niet op in, geeft alleen een politiek sluitend antwoord dat hij niet veroordeeld is geweest wegens intimidatie.

Maar wat is er dan wel gebeurd? Als hij wel zegt dat hij zich ‘niet als een gentleman’ gedragen heeft, wat bedoelt hij daar dan mee? Wat heeft hij dan wel gedaan? En hoe verhoudt zijn handel en wandel zich tot het programma van de partij die hij vertegenwoordigt?

Voor mij heeft verantwoordelijkheid vooral te maken met ‘walk the talk’ en ‘practice what you preach’.  De Engelsen zeggen het mooi compact, maar het heeft vooral te maken met dat je daadwerkelijk vorm geeft aan wat je belangrijk vindt. Dat is lang niet altijd makkelijk, en dat het niet altijd lukt is ook geen ramp, niemand is een heilige. Als je als politicus je heel hard maakt voor bepaalde zaken en vervolgens zelf op diezelfde terreinen onderuit gaat zul je toch moeten beginnen met de hand in eigen boezem te steken en de consequenties van je gedrag nemen.

Als buitenstaanders moeten we onze verantwoordelijkheid nemen door uit te gaan van de feiten en niet van geruchten en onbevestigde berichten.

De feiten:

Er is aangifte gedaan tegen hem in verband met bedreiging en intimidatie. Lucassen heeft twee keer een boete opgelegd gekregen voor twee overtredingen van de wet. Zelf geeft hij toe dat hij zich niet ‘als een gentleman’ gedragen heeft. Er is een veroordeling in verband met ontucht. Bij mij roept dat veel vragen op: Hoe heeft hij zich dan wel gedragen? Wat heeft hij gedaan? Dat hij na een aangifte vanwege bedreiging niet veroordeeld is, is dat omdat er geen rechtszaak is geweest? Geen afdoende bewijs was? Bewezen is dat hij niet schuldig is aan strafbare feiten?

Als hij zijn verantwoordelijkheid zou nemen zou hij wat mij betreft een duidelijk antwoord geven op deze vragen. Doordat er nu selectief antwoord gegeven wordt op vragen ontstaat voor mij een beeld van iemand die niet waar maakt waar hij voor staat. Het is heel makkelijk om kreten en leuzen te roepen. Wat ik belangrijk vindt is dat je in interactie met je omgeving overeind blijft en open en duidelijk antwoord geeft op hetgeen anderen van jou vragen. Dat hoor ik noch Lucassen, noch Wilders doen. Daarmee creëren ze wat mij betreft het beeld dat Vrijheid en Verantwoordelijkheid door hen ingevuld worden dat zij de vrijheid mogen nemen anderen op hun verantwoordelijkheid te wijzen, waar ze zelf de vrijheid benutten hun verantwoordelijkheid te ontlopen.

Stil staan bij wat je werkelijk beweegt

Ik voel me zeer aangesproken door het thema van de Maand van de Spiritualiteit. Deze is 30 oktober begonnen, thema dit jaar is is: ‘Tijd maken’. Ieder jaar is de maand november Maand van de Spiritualiteit en wordt er gedurende de maand extra aandacht gevraagd voor inspiratie en zingeving (www.maandvandespiritualiteit.nl)

Ik worstel al enige tijd met het begrip ‘tijd’ in mijn leven. Volgens de site van de MvdS ben ik daar niet de enige in. Tijd is een schaars artikel geworden, in ieder geval in mijn leven. Toen een paar jaar geleden een van de kinderen eens vroeg: ‘ als je de loterij zou winnen wat is dan je liefste wens?’  en ik daar eens echt serieus over nadacht kwam ik erachter dat al mijn wensen te maken hebben met ‘tijd hebben voor…’ Blijkbaar was (en is) dat er te weinig.

‘Niet gek’, zeggen dan familie en vrienden. ‘Met twee bedrijven, een druk gezin en alle hobby’s die jij hebt….’ Ja maar, bedacht ik me, het zijn toch allemaal dingen die ik leuk vindt? Ik kies er ook zelf voor. Toch? Maar ik bevind me ook te vaak in de situatie dat ik geen tijd heb voor… en dat ik me overbelast voel door alles wat er moet. Blijkbaar is de dagelijkse praktijk toch weerbarstiger.

Ik vind het logisch dat het thema ‘ tijd maken’  gekoppeld wordt aan spiritualiteit. Spiritualiteit is voor mij: stilstaan bij waarvoor je eigenlijk doet wat je doet. Los van de waan en drukte van alledag. Terug naar de basis. Door een aantal gebeurtenissen de laatste tijd werd dit besef in mij weer wakker gemaakt. Waar gaat het nu eigenlijk om? Als het er echt op aan komt, meestal in tijden van ernstige ziekte of bij overlijden blijkt dat er een heleboel wegvalt of best even kan wachten. Opeens is er dan tijd voor de dingen die er echt toe doen.

Gek eigenlijk, bedacht ik me. Als ik op dit soort momenten wel contact heb wat echt belangrijk is, dan zou dat op andere momenten toch ook moeten kunnen? Raar dat ik het dus blijkbaar wel weet maar er vaak niets mee doe. Ik besefte dat het alles te maken heeft met bewuste keuzes maken. En daar is tijd voor nodig. Even afstand van de drukte en het rennen en stil staan bij wat belangrijk is.

‘Stilstaan bij wat je werkelijk beweegt’ bedacht ik eens. Een mooie zin die alles zegt. Ik merk dat wanneer ik niet regelmatig weer even terug ga naar deze basis mijn accu leegloopt. In de rust en de lege tijd ontstaat de inspiratie en gaat mijn creativiteit stromen. Daardoor voel ik me weer meer verbonden met de dingen die ik doe. Als ik dingen doe die mij echt raken, waar ik door bewogen wordt, kom ik zelf ook meer in beweging. Dan gaat het bruisen en borrelen de ideeën op. Uitdaging voor mij is om dan niet meteen met al die ideeën aan de gang te gaan maar ze lekker te laten borrelen en toch steeds weer terug te keren naar de rust en de stilte. Dit heeft te maken met bewuste keuzes maken. Ik besef dat ik zelf de keuze maak, al is het vaak niet helemaal bewust, om alles te doen wat ik doe. Ik kan ook kiezen om dingen niet te doen. Ik schreef een tijdje geleden over ´lege tijd´, ik zelf kan de keuze maken om lege tijd te creëren. Dat vind ik erg moeilijk. Er is heel veel waar mijn interesse naar uit gaat, er is ook veel wat ik kan. Daar ben ik blij mee, want deze veelzijdigheid maakt mijn leven rijk. Ik besef dat het voor mij lijkt of ik mijzelf iets ontzeg wanneer ik de keuze maak om dingen niet te doen. Het is allemaal zo leuk, ik wil het graag, eigenlijk beleef ik er plezier aan…

Daarmee zet ik mezelf klem want als ik alles blijf doen, dus wanneer ik niet kies, wordt het één aaneenschakeling van activiteit en bouwt de stress zich snel op. Datgene wat ik eigenlijk leuk vindt en waar ik energie van krijg zit door alle activiteit dan zo dichtgemetseld dat het juist stress verhogend is. Het is dus niet zo dat ik mezelf wat ontzeg door te kiezen, ik geef mezelf wat: plezier, energie, inspiratie. Ik ontzeg mezelf deze belangrijk zaken juist wanneer ik niet kies.

Ik hou sinds kort groen en rode kaarten bij (met dank aan http://www.geraldinenesbitt.com/!). Groene kaarten voor datgene wat me energie geeft, rode voor dat wat me energie kost. Het geeft veel inzicht in mijn dagelijkse bezigheden. Sommige dingen die ik beschouwde als ‘dat moet nou eenmaal’ bleken me plezier te geven. Ook merk ik dat ik energie haal uit activiteiten die ik er maar een beetje bij deed. En omgekeerd: dat sommige zaken die tot mijn takenpakket behoren me helemaal geen energie geven. Het bewust zijn hiervan mij helpt om tijd vrij te maken voor zaken die er voor mij echt toe doen. Zo blijf ik trouw aan mezelf en blijf ik mezelf ook voeden. Het vraagt wel periodiek onderhoud. Ik merk dat het mij helpt om over het bovenstaande regelmatig met anderen te praten en anderen ook van mijn voornemens op de hoogte te brengen. Dat maakt dat ik concreet aan de slag blijf met bewust

Oordelen

Door een paar gesprekken met verschillende mensen werd ik aan het denken gezet over oordelen en veroordelen. De betekenis van oordelen is: ‘een mening vormen’. Daar is niets mis mee en het helpt ons onze verhouding tot de wereld om ons heen te bepalen. Door voor je mening of standpunt uit te komen ben je helder naar anderen toe en weten zij dus wie ze voor zich hebben. Het schept duidelijkheid in relaties. Je komt tot een mening of een oordeel door verschillende zaken met elkaar te wegen. Uiteindelijk slaat de weegschaal naar een kant uit over het algemeen.

Op zich is daar niets mis mee, het geeft houvast en helderheid om een keuze te maken. Ik neem echter zowel in mijn directe omgeving als in het maatschappelijk debat (politiek!)een tendens waar waardoor ‘oordelen’ steeds meer opschuift naar ‘veroordelen'.

Het innemen van een standpunt houdt dan automatisch in een waarde oordeel over jouw standpunt versus dat van een ander. Het standpunt van de ander wordt dan natuurlijk minder gewaardeerd. En niet alleen het standpunt van de ander, een mening die iemand heeft maar ook de persoon van de ander wordt in dit wegings- en beoordelingsproces meegenomen, alsof iemand zijn mening is.

Dit vervuilt de communicatie en schept afstand, en het veroorzaakt dat mensen niet meer naar elkaar luisteren maar steeds vaster komen te zitten in hun eigen oordelen en veroordelingen.

Het waarderen van de mening van een ander heeft voor mij alles te maken met wat er op betrekkingsniveau in de communicatie gebeurt. Betrekkingsniveau is wat er tussen mensen gebeurt, en in dit geval trek ik het ook nog wat breder: wat er in mensen gebeurt. De ijsberg onder het gesprek. We zien het topje maar eigenlijk wordt het gesprek gestuurd door veel meer namelijk alles wat er onder de oppervlakte is.

Ik ben me af gaan vragen wat er in iemand gebeurt die een mening van iemand anders alleen in termen van vergelijk en waardering (goed - fout, juist – onjuist, achterlijk – ontwikkeld) kan zien. Waarom is het nodig?? Twee standpunten kunnen toch prima naast elkaar staan? De werkelijkheid is toch niet op te delen in tweeën?

Ik denk dat het alles te maken heeft met emoties als onzekerheid, angst en wantrouwen. Onzekerheid over of je eigen mening er wel toe doet, wel klopt, wel bestaansrecht heeft. En angst of je mening of standpunt wel gehoord wordt. Emoties zitten onder de oppervlakte, aan de basis van de ijsberg. Als we onszelf toestaan de emoties te ervaren en eventueel in te brengen in de communicatie zal dat meer balans en rust in gesprekken brengen. Of we ons er nu van bewust zijn of niet; feit is dat er nog een heel stuk ijsberg onder de wateroppervlakte is die een rol speelt in de gesprekken of we dat nu willen of niet. Dan kunnen we het maar beter willen. Het lijkt wel of het bewust zijn van dit deel van de communicatie steeds minder wordt. Steeds nadrukkelijker wordt erop de ander gewezen, op de rationele argumenten, op de ‘redelijkheid’of de ‘feiten’. Dat geeft als tegenreactie dat de ander ook nog meer nadruk op de argumenten en feiten legt en dat je als twee partijen tegenover elkaar komt te staan en steeds minder naar elkaar luistert. Daar waar er naar gezamenlijk oplossingen gezocht moet worden werkt dat natuurlijk contraproductief.

Veel tijd gaat heen met het uitwisselen van argumenten. Dat kan voorkomen worden door allereerst te accepteren dat de werkelijkheid complex is, er geen makkelijke oplossingen zijn en dat de winst van iedere oplossing toch ook verlies betekent voor datgene waar niet voor gekozen is. Daarnaast zou het de communicatie enorm veel effectiever maken wanneer we wederzijds durven en kunnen erkennen dat naast de zgn. feiten emoties een essentiële rol spelen in communicatie.

Eigenlijk is het heel simpel in mijn ogen: We zouden ons kunnen oefenen in het zonder oordeel kunnen waarnemen van de delen in het geheel.

Laten we af en toe eens onder het wateroppervlak naar de rest van de ijsberg kijken en respect hebben voor de schoonheid ervan. En beseffen dat de vorm en omvang van de onderwater ijsberg in grote mate bepalend is voor de ruimte die er boven het wateroppervlak mogelijk is.